Reka Amazon
destinacije

Reka Amazon

Reka Amazon se nalazi u Južnoj Americi i po godišnjem protoku vode najveća je reka na svetu. U proseku taj protok iznosi 209.000 kubnih metara u sekundi, što je jednako zbiru narednih sedam najvećih samostalnih reka na svetu. Širina Amazona je između 1.6 i 10 km kada je niži vodostaj, a tokom vlažne sezone proširuje se do 48 km i više. Zbog tih svojih dimenzija nekad je nazivaju 'Rečno more'. Amazon 'snabdevaju' vodom nekoliko velikih reka u Kolumbiji, Ekvadoru i Peruu, od kojih neke teku u reke Maranjon i Ukajali, a neke direktno u Amazon. Na nekim mestim reka se deli na više kanala, često veoma dugačkih. Zbog specifične geografije ne postoji saglasnost oko toga gde je ušće Amazona, ni koliko je široko. Neki smatraju da je reka Para južni rukavac Amazona, dok ga drugi smatraju nezavisnim delom reke Tokantins. Snažan tok reke i plima Atlantskog okeana stvaraju fenomen poznat kao povratni plimski talas. Taj talas putuje uzvodno i pojavljuje se na Amazonu i susednim rekama nekoliko puta godišnje. Plimski talas na Amazonu je sa 1.5 do 4 metra visine i brzinom od 25 km na sat jedan od najviših i najbržih na svetu.

Reka Amazon Južna Amerika

 

REKA AMAZON

Snažan tok reke i plima Atlantskog okeana stvaraju fenomen poznat kao povratni plimski talas

Reka Amazon

 

REKA AMAZON

Širina Amazona tokom kišne sezone premašuje 48 km, pa se zbog svojih dimenzija nekad naziva 'Rečno more'

Reka Amazon

 

REKA AMAZON

Po godišnjem protoku vode najveća je reka na svetu (prosečno 209.000 kubnih metara u sekundi)

Prva ili druga?

Debata da li je Amazon ili Nil najduža reka na svetu traje već godinama. Istorijski konsensus geografa je da je Amazon druga po dužini u svetu, iza Nila. Ipak, Amazon meren od strane drugih geografa je dugačak između 6.259 km i 6.800 km. Obično se kaže da je bar 6.400 km dug. Reka Nil je dužine između 5.499 km i 6.690 km, odnosno oko 6.650 km kako se obično kaže. Postoji mnogo faktora koji mogu uticati na ta merenja.

Studija brazilskih naučnika došla je do zaključka da je Amazon zapravo duži od Nila. Uzimajući Nevado Mismi, koji je 2001. godine označen od strane Nacionalnog udruženja geografa kao izvor Amazona, ovi naučnici su napravili izračunavanje dužine Amazona. Izmerili su da je Amazon dug 6.992 km. Koristeći istu tehnologiju, izmerili su dužinu Nila na 6.853 km, što je više nego ranije procene, ali ipak kraće od Amazona. Tako da pitanje dužine Amazona i Nila i dalje ostaje otvoreno za debatu.

ISTORIJAT

U martu 1500. godine, španski konvistador Vinsente Janjez Pinzon je prvi zabeleženi Evropljanin koji je uplovio u reku. Reku je nazvao Mar Dulce, što bukvalno znači 'slatko more', jer je reka izbacivala slatku vodu u okean. Drugi španski istraživač, Francisko de Oreljana, bio je prvi Evropljanin koji je putovao od Anda do kraja reke. Na svom putovanju, Oreljana je imenovao neke od utoka u Amazon, kao što su Rio Negro ili Napo. Termin Amazonas je došao od domorodačkih ratnica koje su napadale ekspediciju, što je podsećalo Oreljanu na Amazonke, ratnice iz Grčke kulture.

Četiri veka nakon što su Evropljani otkrili reku Amazon, celokupna površina pogodna za uzgoj iznosila je verovatno manje od 65 kvadratnih kolometara. Situacija se drastično promenila tokom 20. veka. Zbog ekspolatisanja prirodnih resursa od strane drugih država, brazilska vlada je 1940-ih odlučila da razvije unutrašnjost, dalje od vode gde su stranci posedovali velike komade zemlje. 1960-ih počela je izgradnja novog glavnog grada - Brazilije. Program velike kolonizacije planirao je da porodice sa severoistoka Brazila premesti u šume, obećavajuću jeftino zemljište. Mnoga naselja su niknula između Brazilije i Belema, ali zemljište prašuma nije bilo pogodno za uzgoj. Ipak, dugoročni plan se nastavio. 1970-ih počeo je sa izgradnjom auto-put kroz šumu (Trans-Amazonian). Dovršen je za desetak godina, ali nikad nije ispunio očekivanja, veći deo je bio neprohodan tokom kišnih sezona. Mali gradovi i sela su razbacana po prašumi, i zbog guste vegetacije neka nepristupačna mesta su i dalje neistražena.

Biljni i životinjski svet

Više od trećine svih biljnih i životinjskih vrsta poznatih svetu živi u basenu amazonskih tropskih šuma, na području koje se prostire na više od 5.400.000 km2. U oblasti Amazona mogu se naći obilje riba. Do sada je identifikovano preko 2.100 vrsta. Jedna od najpoznatijih vrsta je Arapaima gigas, u Brazilu poznata kao 'piraruku', južnoamerička tropska slatkovodna riba. Ona je jedna od najvećih slatkovodnih riba na svetu, maksimalne dužine 4.5 m i težine od 200 kg. U velikom broju ima pirana, riba mesojeda, koje se organizuju u velika jata i napadaju veće životinje, stoku, pa i ljude. Eksperti tvrde da je njihova reputacija agresivnih predatora neopravdana. Od 30 do 60 vrsta pirana, samo je za nekoliko poznato da napadaju čoveka. Bik ajkula primećena je kod Ikitosa, 4.000 km uzvodno od okeana. U Amazonu žive još stotine vrsta vodozemaca, rakova i kornjača.

Neke od najugroženijih vrsta su sisar i biljojed Amazonski lamantin (Trichechus inunguis) i Amazonski delfin (Inia geoffrensis), najveća vrsta rečnog delfina koji dostiže dužinu od 2.6 m. Zelena anakonda takođe živi u mutnim vodama Amazona. To je jedna od najvećih vrsta zmija i najveći deo vremena provodi ispod vode, dok su joj samo nozdrve iznad površine vode.

Vode Amazona svake godine poplave 65.000 km2 obale duže od 6 meseci. Na poplavljenim površinama raste bujna vegetacija. Kopnene i vodene životinje su se savršeno adaptirale na ove uslove. Morfologija nekih kopnenih sisara se prilagodila okolnostima: mravojedi, oposumi, bodljikava prasad i kinkažu su stekli sposobnost da dohvataju predmete repovima. Neke vodene životinje se hrane kopnenom hranom, pa su neke ribe razvile kutnjake da bi mogle da se hrane voćem. Kod drugih vrsta želudac je povećao kapacitet za skladištenje masti. Vidljivost u vodi punoj sedimenata je mala, tako da su neke životinje više razvile čulo dodira.

Amazonski živi svet je ugrožen rudarstvom i poljoprivredom. U poslednjih 10 godina, tragači za zlatom su prosuli preko 2.000 tona žive u reku. Glavni razlog za krčenje amazonskih šuma je proizvodnja mesa. Oko 70% iskrčenog zemljišta pretvoreno je u pašnjake, dok se ostatak koristi za uzgoj stočne hrane.

Arapaima gigas rečna riba Amazon

 

ARAPAIMA GIGAS

Arapaima gigas, u Brazilu poznata kao 'piraruku', je južnoamerička tropska slatkovodna riba

Pirane

 

PIRANA

Od 30 do 60 vrsta pirana, samo je za nekoliko poznato da napadaju čoveka

Amazonski lamantin

 

AMAZONSKI LAMANTIN

Neke od najugroženijih vrsta su sisar i biljojed Amazonski lamantin (Trichechus inunguis)

Stanovništvo

U regionu Amazona živi oko milion pripadnika domorodačkih zajednica. Ovim zajednicama u Brazilu pripada preko milion kvadratnih kilometara, što je oko 20% površine. Na tom području živi oko 150 domorodačkih naroda. Njihovo vlasništvo nad zemljom predmet je oštrih sporova sa tragačima za zlatom i kompanijama za eksploataciju drveta. Neki od stanovnika žive u jednostavnim kolibama, koju stubovi drže iznad vode. Oni žive od ribolova, proizvodnje kaučuka, sitnog stočarstva i prodaje voća i oraha.

... i još ponešto o Amazonu

Reka Amazon se nalazi u Južnoj Americi i teče kroz države Gvajana, Ekvador, Venecuela, Bolivija, Brazil, Kolumbija i Peru.

Tokom kišne sezone širina Amazona može da dostigne i 190 km.

Ne postoje mostovi preko Amazona, pre svega jer nema potrebe. Najveći deo Amazona teče kroz prašumu, ne kod puteva i gradova.

Najveći grad pored Amazona je Manaus. Nalazi se u Brazilu i ima preko 1.7 miliona stanovnika.

Anakonde žive u plićim delovima Amazona. One su jedne od najvećih zmija na svetu i ponekad napadaju krupnije životinje, kao što su koze, koje se previše približe vodi.

Prašuma Amazona je najveća tropska prašuma na svetu. Prekriva više od 5.5 miliona kvadratnih kilometara.

Prašuma je dom za oko 2.5 miliona različitih vrsta insekata, kao i za preko 40.000 vrsti biljaka.

2007. godine, čovek po imenu Martin Strel preplivao je celu dužinu Amazona. Da bi to završio bilo mu je potrebno 10 sati dnevno 66 dana.

Ova oblast se nekada naziva 'pluća sveta', jer njena bogata vegetacija uzima ugljen-dioksid i ispušta kiseonik. Više od 20% svetskog kiseonika proizvode prašume Amazona.

Zbog gustine krošnji tlo Amazonije je stalno u mraku. Zapravo, tako je gusto da kada kiša pada potrebno je deset minuta da voda dodirne zemlju.