Jeloustoun nacionalni park
destinacije

Jeloustoun nacionalni park

Jeloustoun (Yellowstone) nacionalni park je najstariji svetski Nacionalni park, utemeljen 1. marta 1872. godine. Rasprostire se na 8.987 kvadratnih kilometara, najvećim delom na severozapadu savezne države Vajoming, na tromeđi sa saveznim državama Montana i Ajdaho. Ovaj nacionalni park je poznat po svojim gejzirima, toplim izvorima, super vulkanu i ostalim geotermalnim karakteristikama. Najpoznatiji svetski gejzir Stari Verni nalazi se upravo u Jeloustoun parku.

Jeloustoun park se nalazi na platou koji je na oko 2.400 metara prosečne nadmorske visine. Najviša kota parka je vrh Igl na 3.462 metra, a najniža je Ris Krik na 1.610 metara nadmorske visine. Park okružuju brojne planine, a najistaknutiji vrh je Mount Vašburn sa svojih 3.122 m visine.

Jeloustoun park takođe obiluje vodopadima od 4,5 pa do 94 m visine, koliko je visok najviši vodopad. U parku su smeštena i dva kanjona - Luisov Kanjon, kroz koji protiče reka Luis, i Grand Kanjon kroz, koji protiče reka Jeloustoun.

Jeloustoun nacionalni park

 

JELOUSTOUN
NACIONALNI PARK

Naziv nosi po reci Jeloustoun, koju su zbog žutih litica kanjona tako nazvali francuski traperi

Jeloustoun Stari Verni gejzir

 

STARI VERNI
GEJZIR

Stari Verni (Old Faithful) je najpoznatiji gejzir na svetu, a poznat je i kao najpredvidljiviji geografski objekat

Super vulkan Jeloustoun

 

SUPER VULKAN

Everglejds nacionalni park je dom za preko 1.000 vrsta biljaka
 

Stari Verni

Stari Verni (engl. Old Faithful) svetski je najpoznatiji gejzir, koji se nalazi na teritoriji Vajominga (SAD), unutar Jeloustoun nacionalnog parka i popularna je turistička atrakcija. Dobio je ime 1870. godine tokom ekspedicije Vošburn i prvi je gejzir koji je ikad dobio ime. Takođe je poznat kao najpredvidljiviji geografski objekat, koji ima erupciju svakih 35 do 120 minuta. Erupcija traje između 1,5 do 5 minuta, i za to vreme može da izbaci od 14 do 32 hiljade litara vode visine od 32 do 56 metara. Zabeleženo je više od 137.000 erupcija. Tokom godina dužina intervala se uvećala, što je možda posledica promena podzemnih voda usled zemljotresa. Između 1983. i 1994. godine četiri puta je vršeno merenje temperature vode, na dubini od 22 m ona je iznosila 118oC.

Gejziri i hidrotermalni sistemi

Pored najpoznatijeg gejzira Stari Verni, koji se nalazi u Gornjem Basenu, uz njega se nalaze i gejziri Dvor (Castle), Lav (Lion) i Košnica (Beehive). Park Jelouston takođe sadrži i najveći aktivni gejzir na svetu - Parobrod (Steamboat). Studija koja je završena 2011. godine otkrila je da su bar 1.283 gejzira eruptirala u Jeloustonu. Od njih, u proseku 465 su aktivna svake godine. Jelouston sadrži bar 10.000 geotermalnih funkcija.

NASTANAK

Celi Jeloustoun park obiluje termalnim pojavama. Uz gejzire tu su i baseni vrelog mulja, mlazovi sumporne pare koja izlazi iz prirodnih dimnjaka fumarola, te vruća vrela. Sva ta aktivnost potiče od velikog mehura rastaljene stene koja se polagano pomiče ispod tanke zemljine kore i neprestano preti erupcijom.

Pre otprilike 600.000 godina niz snažnih erupcija pogodio je ovaj kraj i podigao je oko 2.590 km² gorja Stenjak, te doveo do taloženja ogromne količine pepela i raspršivanja tankog sloja vulkanske prašine preko većeg dela Severne Amerike. Kora koja je izgubila potporu urušila se u prazan prostor stvorivši ogromni krater koji prekriva površinu od 3.100 km².

Kasnije, erupcije manjeg intenziteta pepelom i lavom su gotovo posve ispunile krater prekinuvši tok reke Jeloustoun i stvorivši veliko jezero. Ipak, zahvaljujući lednicima nastalim tokom tri velika ledena doba, a još više uz pomoć tople vode i pare koja je smekšala i obojila u žuto kameni rub kratera, reka je polako izdubila današnji Grand Kanjon i spušta se od jezera niz mnoštvo veličanstvenih vodopada.

Dokazi davnih erupcija super vulkana najvidljiviji su na grebenu Spesmen Ridž, na kojem se nalazi okamenjena šuma drveća. I danas se mogu prepoznati stabla platana, oraha, hrasta, drena i mangolije.

Biljni i životinjski svet

Dominantne biljne vrste koje rastu u parku su bor, omorika i jela. Još preko 1.700 različitih vrsta drveća i biljaka je u Jeloustounu, a jedna koja se izdvaja je Abronia ammophila, cvetna biljka koja raste samo u Jeloustounu. S obzirom da je srodna biljkama koje obično rastu na mnogo toplijim mestima, ova biljka predstavlja enigmu. Procenjeno je da 8.000 primeraka ove retke cvetne biljke raste na peščanom zemljištu na obalama jezera Jeloustoun, dosta iznad nivoa vode.

Ima skoro 60 vrsta sisara u parku, uključujući sivog vuka, ugroženog risa i grizlija. Među ostale veće spadaju bizoni (bufalo), mrki medved, los, kratko i dugorogi muflon i puma (planinski lav). Relativno veliki broj bizona zadaje veliku brigu rančerima koji se pribojavaju da bi bizoni mogli zaraziti domaću stoku. Polovina od ukupnog broja bizona je bila izložena bakteriji bruceloze koju su sa svojom stokom doneli Evropljani. Bolest bruceloze može značajno prorediti domaću stoku.

Osim bizona, rančeri se pribojavaju i vukova koji često napadaju domaću stoku i ovce. Do 1994. godine u parku nije bilo vukova jer su sastavno uništavani i ubijani još od 1926. godine. Međutim, odlukom američke kancelarije za ribe i divlje životinje vukovi su 1995. godine vraćeni u Jeloustoun pa sad u višim delovima parka raspolaže oko 300 jedinki. Vukovi se nakon povratka u park ne smatraju ugroženom vrstom pa je njihov krivolov dozvoljen, ali kako dolazi do mešanja sa zaštićenom vrstom vukova koji se sami premeštaju i dolaze u park iz Kanade, onda je gotovo nemoguće razlikovati zaštićene od nezaštićenih vukova.

Nakon što je u prošlosti vuk bio istrebljen iz parka titulu najvećeg lovca nosio je kojot. Kako je kojot bio nesposoban za lov većih životinja koje nisu njegov prirodni plen, tako je među tim životinjama došlo do porasta bolesnih i hromih životinja, te je na taj način poremećena prirodna ravnoteža.

Everglejds nacionalni park

 

BIZONI

Veliki broj bizona zadaje veliku brigu rančerima koji se pribojavaju da bi bizoni mogli zaraziti domaću stoku

Everglejds nacionalni park

 

VUKOVI

Do 1994. godine u parku nije bilo vukova jer su sastavno uništavani i ubijani još od 1926. godine

Everglejds nacionalni park

 

ABRONIA AMMOPHILA

Preko 1.700 vrsta drveća i biljaka je u Jeloustonu, a izdvaja se Abronia ammophila, cvetna biljka koja raste samo ovde

ISTORIJA

Istorija ljudi koji su bili povezani sa parkom započinje pre oko 11.000 godina, kada starosedeoci na području parka započinju sa lovom i ribolovom. Prvi belci na području parka su bili članovi ekspedicije istraživača Luisa i Klarka, a tu su stigli 1805. godine. Nakon toga su mnoge ekspedicije dolazile na područje parka otkrivajući sve njegove lepote.

1871. godine, jedanaest godina nakon prvog neuspelog pokušaja, Ferdinand V. Hajden je konačno uspeo da organizuje novu ekspediciju na ovom tlu. Sa podrškom vlade, vratio se tu sa većom ekspedicijom. Napravio je iscrpan izveštaj, uključujući fotografije velikog formata. Taj izveštaj je pomogao da se ubedi Kongres da povuku taj region sa javne aukcije. 01. marta 1872. godine, predsednik Julisis Grant potpisao je zakonski akt koji je Jeloustoun načinio nacionalnim parkom.

Super Vulkan

Krater Jeloustoun je najveći vulkanski sistem u Severnoj Americi. Dodeljen mu je termin "supervulkan" zato što je krater oformljen veoma velikim eksplozivnim erupcijama. Pregrada sa magmom koja se nalazi ispod Jeloustouna se procenjuje na 60 km dužine i 29 km širine, dok je dubina između 5 do 12 km. Trenutni krater je nastao od kataklizmičke erupcije koja se desila pre 640.000 godina, a oslobodila je preko 1.000 kubnih kilometara pepela i stena.

Svaka erupcija je deo eruptivnog ciklusa koji dostiže vrhinac sa delimično urušenim krovom vulkanove poluprazne pregrade sa magmom. Ovo oslobađa veliku količinu vulkanskog materijala, obično kroz pukotine koje okružuju krater. Vreme između zadnje tri kataklizmične erupcije je između 600.000 i 800.000 godina, ali mali broj takvih erupcija onemogućava detaljno predviđanje budućih događaja.

... i još ponešto o Jeloustounu

Naziv parka potiče od imena reke Jeloustoun koju su francuski traperi zbog žutih litica Jeloustoun Grand Kanjona (koji nije u nikakvoj vezi sa velikim i poznatijim Grand Kanjonom u Arizoni) prozvali Roche Jaune, da bi američki traperi posle taj naziv preveli na engleski Jeloustoun.

01. marta 1872. godine, Jeloustoun je proglašen prvim nacionalnim parkom u SAD, a mnogi smatraju da je i prvi nacionalni park na svetu.

U parku se nalazi jedna od najvećih svetskih okamenjenih šuma, koja je sastavljena od stabala koja su se, nakon što su u davnoj prošlosti bila zatrpana pepelom i zemljom, iz drva pretvorila u mineralizovane materijale.

Postoji preko 40 velikih vodopada u Jeloustonu.

Prosečna godišnja temperatura u Jeloustounu je između 1oC i 2oC. Najniža zabeležena temperatura je iznosila -55oC (1933).

Jeloustoun nacionalni park ima oko 2.000 zemljotresa godišnje.

Postoji samo 30 aktivnih super vulkana u svetu, Jelouston je jedan od njih i jedini koji se nalazi na kopnu.

1992. godine je zabeležena rekordna posećenost Jeloustoun nacionalnog parka - preko 3 miliona posetilaca u jednoj godini.